W języku niemieckim każdy rzeczownik ma rodzaj: męski (der), żeński (die) lub nijaki (das). W języku polskim krzesło jest rodzaju nijakiego, a ten sam przedmiot w niemieckim jest rodzaju męskiego — der Stuhl. Wydawało by się, że jedyna dziedzina życia, w której można by się spodziewać jakiejś logiki w tym zakresie to biologia. Bo jeśli mężczyzna czy chłopiec są biologicznie rodzaju męskiego, to takie słowa jak Mann (mężczyzna), Junge (chłopiec), der Onkel (wujek) powinny mieć rodzajnik męski der. I mają. Analogicznie pani po niemiecku to die Frau, a ciotka to die Tante.
W tym miejscu logika ustępuje miejsca gramatyce. Słowa, które oznaczają dziewczynkę — das Mädchen oraz panienkę — das Fräulein, są rodzaju nijakiego. Czy to znaczy, że osoby niemieckojęzyczne uważają kobiety za nijakie? Nie!
Dlaczego Mädchen ma rodzaj nijaki?
Ponieważ to słowo to zdrobnienie. Powstało od dawnego słowa die Magd oraz służącej do budowania zdrobnień końcówki -chen. Wszystkie zdrobnienia z końcówką -chen lub -lein są rodzaju nijakiego – niezależnie od ich znaczenia. Oprócz końcówki -chen lub -lein często nad samogłoską w temacie zdrabnianego słowa pojawia się Umlaut.
die Frau — pani, kobieta, das Fräulein — panienka
der Hund — pies, das Hündchen — piesek
die Katze — kot, das Kätzchen — kotek
der Tisch — stół, das Tischlein — stoliczek
die Maus — mysz, das Mäuschen — myszka
die Ente — kaczka, das Entchen — kaczuszka
Język żyje i czasami idzie w takim kierunku, że zdrobniale słowa zaczynają żyć swoim życiem i są używane w oderwaniu od podstawowych słów, od których pochodzą. Stało się tak ze słowem das Mädchen, ale nie tylko.
das Brot — chleb, das Brötchen — bułka
Das Brötchen znaczy dosłownie „mały chlebek” choć mówiąc to słowo można założyć, że nikt nie myśli w ten sposób.
das Eichhorn — wiewiórka, das Eichhörnchen — też wiewiórka, a dosłownie — wiewióreczka
Na wiewiórkę mówi się już praktycznie tylko Eichhörnchen, co dosłownie znaczy wiewióreczka, a podstawowe słowo wiewiórka — das Eichhorn, choć istnieje, po prostu nie jest popularne i brzmi dość naukowo.
Co więc mamy robić, kiedy rozdźwięk pomiędzy czyjąś płcią biologiczną a wyrafinowanymi wymogami gramatyki niemieckiej nie daje nam spokoju?
Odpowiedź wbrew pozorom nie jest trudna. Gramatyka musimy się kierować tylko w ramach koniecznych do uzyskania logicznej i poprawnej gramatycznie wypowiedzi, a poza tym — kierujemy się już tylko naszymi uczuciami — zarówno pozytywnymi, jak i negatywnymi. Negatywnymi zupełnie tak, tak po polsku i zaraz to udowodnię.
Najpierw pozytywnie. Uważam, że ta dziewczynka, którą widzę, jest na pewno rodzaju żeńskiego. Ale jeszcze jej nie znam. Pytam:
Wie heißt das Mädchenmit dem blauen Rucksack? Ich glaube, ich habe siein der Schule gesehen. Kennst du sie? Gehst du mit ihrzur Schule?
Jak się nazywa to dziewczę z niebieskim plecakiem. Wydaje mi się, że widziałam ją w szkole. Znasz ją? Chodzisz z nią do szkoły?
Rzeczownika rodzaju nijakiego das Mädchen użyłam tylko w pierwszym pytaniu. W kolejnych mówiąc o tej dziewczynie używam już zaimków żeńskich — sie, ihr.
Jeśli mam kota (die Katze), który jest płci męskiej , albo psa (der Hund) rodzaju żeńskiego, możecie powiedzieć:
Ich habe eine Katze Simba. Er ist schon 10 Jahre alt.
Mam kota Simbę. On ma już 10 lat.
Ich habe einen Hund Luna. Ich habe sie auf der Straße gefunden.
Mam psa Lunę. Znalazłam ją na ulicy.
Są słowa, które mają przypisany dany rodzaj, a mogą oznaczać człowieka dowolnej płci.
die Waise — sierota
die Geisel — zakładnik
die Fachkraft — specjalista
das Elternteil — rodzic
das Opfer — ofiara
das Genie — geniusz
der Engel — anioł
der Profi — profesjonalista
der Star — gwiazda
Tutaj również mówiąc o osobie konkretnej płci w kolejnych zdaniach użyjemy rodzajnika zgodnego biologicznie — takiego, który najbardziej precyzyjnie odda pożądaną informację.
Die Fachkraft führte die Reparatur schnell und präzise durch. Er/Sie/Es verfügt über jahrelange Erfahrung auf diesem Gebiet.
Der Star betrat unter tosendem Applaus die Bühne. Er/Sie/Es begeisterte das Publikum mit seiner starken Performance.
Das Opfer wurde nach dem Vorfall sofort medizinisch versorgt. Er/Sie/Es erholt sich inzwischen langsam von den erlittenen Verletzungen.
Oczywiście poniższe przykłady precyzyjniej oddawałby treść, gdyby były w szerszym kontekście.
Im Unfall gab’s eine verletzte Frau. Das Opfer wurde nach dem Vorfall sofort medizinisch versorgt. Sie/Es erholt sich inzwischen langsam von den erlittenen Verletzungen.
Die Komikerin beugte ich vor den Zuschauern. Der Star betrat unter tosendem Applaus die Bühne. Er/Sie begeisterte das Publikum mit seiner/ihrer starken Performance.
A co mam zrobić, kiedy widzę — owszem — kobietę, ale nie mam do niej pozytywnego nastawienia i nie poważam jej zbytnio. Wtedy mogę postąpić w sposób, który jest charakterystyczny także dla języka polskiego.
Was will dieses Weib hier?
Czego to babsko tu chce?
Słowo das Weib przeszło historycznie długą drogę, dziś jego najlepszy odpowiednik w języku polskim to właśnie babsko — po polsku także rodzaju nijakiego.
Tym dosadnym akcentem kończymy na dziś. Mamy nadzieję, że temat płci gramatycznej w języku niemieckim jest już dla was jasny. Do zobaczenia następnym razem!
